Carta XII

Benquerida Emilia:

O sistema patriarcal cultiva a idolatría porque cós ídolos non se dialoga; os ídolos exixen admiración, obediencia cega e teñen sempre razón. Todo o que fan ten que estar ben porque un ídolo non se equivoca nunca.

O culto aos pais e o culto á familia son formas de idolatría que permiten a actuación autoritaria sen explicación nen xustificación. No sistema patriarcal os pais teñen direito de vida e morte sobre os fillos porque, segun o sistema, os pais, e sobretudo as nais, aman sempre aos fillos. E como, segun o sistema, é imposíbel que non os amen mais que a nada neste mundo, os pouquiños erros que puidera haber non teñen importancia nengunha. Ese amor, como o de Deus, é indiscutíbel, o que facilita xa de primeiras calificar aos fillos de ingratos e de non facer o que debían porque non son capaces de apreciar ese gran amor nen responder a el.

Na teoría do sistema non se pode pór en dúbida o amor paterno e materno, pois é un sentimento de dimensións míticas e sobrehumanas. Na práctica son moitos os fillos que se queixan do egoísmo e a indiferencia dos pais, pero cada un deles pensa que o seu caso é unha excepción. Ese amor, como todo no sistema, é automático, e o que ninguén quer admitir, porque iso significaría quedar fóra do sistema e portanto fóra da sociedade humana rexida por ese sistema, é que falte algunha vez ou moitas. Parece un feito ben coñecido e universal tamén que, ainda que o lóxico sería que quen foi moi mal tratado na familia na que naceu reaccionase contra ela, na práctica sucede mesmamente o contrario e reacciona queréndoa glorificar. O mesmo sucede coas nais-patrias. Canto pior trata un país aos seus habitantes, mais se empeñan estes en loubalo e cantar as suas glorias, sobretudo se teñen que comparalo con outros mellores. Este é un fenómeno que se pode observar a cotío na emigración e no exilio e, que eu saiba, non está moi analizado nen sequer percebido, a pesares de que podería estar na raíz de moitos desaxustes e malentendidos.

Resulta difícil imaxinar un mundo sen a estructura patriarcal. Non obstante, Emilia, o certo é que nalgúns países nos que houbo nos últimos tempos moita mudanza da estructura da familia por mais que continúe sendo patriarcal, é doado observar que o trato que receben os fillos e as fillas, en xeral, é moitísimo mellor que o que recebían antes, non no sentido de que se lles consinta mais, senon de que hai mais conciencia de que aos pais correspóndelles facer un esforzo para manter unha boa relación cós fillos. Isto contrasta con esa pasividade e retirada típica dos pais mais atrasados nese sentido, que andan sempre doídos por un motivo ou por outro e pensando que os fillos non lles saíron tan ben como terían querido, eses países desilusionados cós fillos que tanto abondan nos países con forte estructura patriarcal.

O que quero resaltar é que na estructura psicolóxica da familia mais moderna hai indicios positivos, moi en contra do que se pensa e di habitualmente, e que as cousas en xeral melloraron algo, que hai mais familias democráticas agora que antes, cando eran todas autoritarias. En cambio, na relación que mais se asemella á da familia, que é a que se ten có país no que un naceu, coa Nai-Patria, paréceme ver en moitos sentidos un endurecemento do patriarcado en xeral que facilita as guerras e que explicaría que dende que comezou o século XX até agora vaiamos dunha a outra sen descansar. A propia linguaxe que se utiliza para comezar e xustificar esas guerras está baseada en conceitos patriarcais que hoxe sería difícil aplicar ás familias mais “democratizadas” do chamado mundo occidental. Por moito que se fale de democracia política, abonda con que se faga un chamado á guerra para que esa democracia desapareza e estemos de novo na doutrina patriarcal de sempre de que os fillos teñen o deber de sacrificarse pola familia, e de que os pais da nazón poden mandalos a morrer polo honor desa familia. A facilidade con que se poden manipular as estructuras mentais e emocionais do sistema patriarcal e se poden suprimir da noite á mañá todas as demais estructuras mais modernas e adiantadas fai pensar que o sistema segue igual de forte que sempre e que, se perde algunha forza por algún lado, nivélase moi axiña por outro.

Dirán moitos, e seguramente ti tamén o dirías, Emilia, que os favorecidos dese sistema viven moi ben e teñen todas as vantaxes. Isto é o que din sempre as mulleres falando do ben que lles vai aos varóns comparado có mal que lles vai a elas. Pero eu diríache que tanto ou mais destraga e deforma o consentimento excesivo como a dureza física ou psicolóxica. O consentimento é moito mais grato, sen dúbida, pero á hora de xulgar o que de verdade sucede e cáles son as consecuencias, o certo é que non hai nada que destrague tanto o potencial do ser humano como a arrogancia, a soberba e o atrevimento, que é o que o sistema patriarcal insire no varón, e que é moito mais difícil reaccionar contra o exceso que contra a carencia. Moitos, e sobretudo moitas, son capaces de reaccionar con intelixencia frente ás carencias físicas e psicolóxicas que houbo na sua vida e son capaces de desenvolver o seu potencial. Mas o outro eu nunca o vin e mesmo parece imposíbel: quen está afeito ao trato privilexiado e consentidor desde o comezo da sua vida non é capaz de entender a situación en que está nen de saír dela, ainda que quixera, que non é probabel, e o seu potencial queda sen desenvolver. Isto pode aplicarse a moitas esferas, pero no das diferencias de trato monstrosas que o sistema patriarcal estabeleceu entre mulleres e homes, eu coido, Emilia, que se ben é certo que nacer varón e ser acollido como favorito na familia dende que un nace, e ter unha nai que te anima e te consinte e te otorga privilexios, é moito mais agrádabel, non é mellor para o que estamos falando de chegar a encontrar a realidade propia e desenvolver as posibilidades latentes. No sistema patriarcal o varón está mais estragado e anulado que a muller, ainda que a muller esté pior tratada. Ou para dicilo dunha maneira mais brutal: entre ter unha nai que flirtea e namorica contigo e que espera que sexas o home da sua vida e lle cumplas os caprichos e a compenses por todos os desgustos e as frustracións que lle causaron os demais homes, que é o que sucede habitualmente se és fillo varón, e ter unha nai inimiga que quer inferiorizarte desde o principio e que vai ver en ti unha rival no mundo masculino, que é o que sucede se és filla, é preferíbel o segundo, que estraga menos. Contra isto é posíbel reacionar, ou polo menos é posíbel velo con realismo. O outro destrúe o organismo psíquico, porque actúa como unha droga que causa adición e que levará a facer calquer cousa con tal de conseguila.

¿Qué pasaría, Emilia, se en vez de ter un sistema familiar baseado na idolatría e que, por conseguinte, non pode facer mais que inserir rutina, repetición e imitación no mundo, se decidise que a familia tiña que ser para fomentar o espírito de criación? ¿Qué pasaría se, en vez de decidir que os fillos son para os pais, decidísemos que os pais son para os fillos? ¿Qué pasaría se, en vez de decidir que a liña masculina é a importante e a feminina é secundaria, decidísemos que as duas son igual de importantes? ¿E qué pasaría se renunciásemos a un culto á Familia que no fondo escraviza a todo o mundo? ¿Non sería mellor decidir que a familia pode ser un ben ou unha disgracia e que depende do que se faga? ¿E que será cuase imposíble que saia ben mentres esté rexida por dogmas e automatismos? ¿E que o patriarcado usou a familia para incrustar no mundo a idolatría, o autoritarismo e o abuso, e que a familia patriarcal está ideada para facer prisioneiros e non mulleres e homes libres?

¿E non mudaría a Galiza se a familia galega deixase de ser tan patriarcal e autoritaria e virase mais aberta e xenerosa? ¿E se as nais deixasen de dominar aos fillos varóns e de querer escravizar ás fillas? Seguiremos, Emilia. Até moi axiña.