A polémica sobre a literatura galega

 A polémica disparada polas destemidas afirmacións de Franco Grande sobre a deficiente calidade da literatura galega dos últimos coarenta anos debe ser benvida. Unha cultura sadía precisa desas polémicas, e se non as aguanta é porque está doente. Ten que haber voces así, e teñen que vir da independencia do intelectual no millor sentido da palabra. Non van vir do industrial da cultura, nen do beneficiario dela, sexa na propia cultura ou na propaganda política, nen do especialista académico. Non é nada difícil ver cómo todos eses estamentos, a carón da súa actividade xustificada, teñen fortes intereses creados. Claros nos casos dos industriais e dos políticos, existen tamén nos académicos, que estudan o que existe e teñen que manter a súa producción e as súas carreiras.

 

As culturas á defensiva, ou as emerxentes, son propicias a se sentiren atacadas por quen poña dúbidas á sua calidade. Todas as “causas” exixen lealdade cega e condean aos “augafestas”.  Esa é unha das eivas que máis estragan empresas nobres na súa concepción e desexábeis por tantos motivos. A curto prazo poderase pensar que máis tería valido que Franco Grande non dixera esas cousas, pero ollando con algo máis de amplitude e con verdadeiro interese polo futuro da literatura e da cultura galegas, habería que agradecerllo.

 

As respostas ao afirmado por Franco Grande non aproveitaron a ocasión para esclarecer con qué padróns se pode xulgar a criación literaria posta en cuestión. Hai nelas, implícita ou explícita, unha aceptación “do que se fai”,  un paralelo coas normas, en definitiva, da literatura española na versión canónica que no mundo contemporáneo estabelece quen manipula o mercado do libro. Por ese camiño vaise cara o esmagamento da criación.  A xustificación dunha literatura nunha língua é o que aporte, non ao mundiño das letras, senón aos intereses supremos do espírito. E, dende ese ponto de vista, un intelectual galeguista ten razón para sentírese preocupado.

 

Lutero e a cultura vernácula

 Se traguemos aquí estas citas de Lutero non é pola súa referencia aos textos relixiosos en lingua vernácula, nen para descalificar o meritorio labor que se ten feito para criar liturxia e devoción en galego. O que semella útil, e ten moito que ver coa reflexión anterior, é a insistencia do reformador no enraigamento en toda a realidade nacional.  E o feito de que se trate de textos do espírito universal, da motivo para cavilar na brillante solución do que puidera semellar un conflicto entre o particular e o universal. Cuestión moi básica para todos os nacionalismos e para o encadramento destes nunha perspectiva filosófica que ousaríamos chamar idealista.

 Escrebe Lutero nunha carta:

             Gostaríame dicir unha misa en alemán, e xa me estou ocupando diso; pero quixera que tivese verdadeiro ár alemán. Traducir sen máis o texto latino, conservando o ton e o canto costumeiros, poderá servir, sen dúbida, pero non soa ben e non me deixa satisfeito. O que fai falta é que todo, texto e notas, acento e xestos, veña da nosa lingua e da nosa voz natais. Se non é dese xeito,  non será máis que imitación e monicacada.

 E máis adiante

             Coido que serei quen de facer ese traballo, para o que se precisa música e espírito.

 E ainda mais:

             Mándoche otra vez a misa. Toleraría que se cante así, pero non me agrada que se conserve a música latina coas palabras alemanas. Quixera que se adopte o canto alemán. 

Entrar no discurso universal con música e palabras galegas. Velaí unha pedra de toque para as letras galegas.

 ========================================================