INTELECTUAIS E CANS DE GARDA
Non se lé
moito
agora a Julien
Benda. E ben viría
ter á
vista aquel encirrado
livro
seu de 1927
que se
chama La trahison des clercs,
a treizón dos
letrados,
ou dos
intelectuais.
Sen
concorrer en todas as
críticas de
Benda aos clercs, interesa
agora
unha
metáfora moi axeitada
que
emprega na
sua diatriba.
Os clercs son o
que chamaríamos os
intelectuais. E dí
Benda
que
unha das funcións do
intelectual é loitar
contra os cans de garda do palacio. E
que ese deber foi un dos
que os
intelectuais treizoaron, ao seren cómplices e
instigadores de moitos
desaforos da
vida
pública do
século XX: os
que xa se cometeran en 1927 e,
proféticamente, os
que estaban
por
vir.
O palacio
que gardan os cans é o do
poder, o de
todos os
poderes,
que sen a ollada
constante e a advertencia
crítica da razón e do espíritu corren,
como a auga ao val, camiño do
desaforo.
O can de
palacio é un
nome millor e máis expresivo
para o
que hoxe se
chama o
intelectual orgánico. O
pensamento ten un prestixio tradicional e
unhas
maneiras propias de expresarse. Ese
prestixio e esas
maneiras poden
ser moi úteis
para
todos os
poderes
que precisan encobrirse de
respeitabilidade. E
aí entra o profesional das
formas do
intelecto, o
pensador orgánico
que reformula, na linguaxe
aparente do
intelecto, as volicións do
seu padriño.
Por iso é tan
importante
para o
intelectual orgánico
estar ao
tanto de cómo se
fala
nos medios do
pensamento,
empregar os
cacoetes das teorías de
moda, a
apresentar os
programas e os
credos
como asentados no millor
pensar do día. Iso tranquiliza
ás conciencias, a do
amo, con
certeza, pero tamén a do
intelectual. Fan
pensar
que quen
fala
como
intelectual e está ao día non se equivoca.
Algún
pensamento progresista acusou ao
intelectual de fuxir do compromiso e
viver nunha
torre de marfín, pero o
intelectual de
verdade non vive nunha
torre de marfín. Ao contrario, ten
que
aturar a intemperie,
porque non está
acobillado na caseta
que o
amo lle pon
ás
portas de palacio, e
que pode
ser ben amantiña.
Si se compromete con
algo ten
que
ser có
que non supoña treizón. ¿Treizón a
qué? ¿Fidelidade a qué? Semella
que ten
que
ser a
algo moi
fundamental. Non pode
ser a un
programa de
partido, e
menos aínda á evolución dese
programa no
decorrer cotiá da
vida
política. Terá
que
ser
ás ideas
que non son ideolóxicas.
Ousemos
falar de
verdade e de
beleza, sen
medo
ás
grandes palabras.
A
fidelidade do
intelectual non pode
ser
mais
que a
unha
verdade
que non violente a
liberdade. Iso é o
que
anda
por tras do
imperativo kantiano e tamén da
veritas liberavit
vos formulada
desde
unha
perspectiva ideolóxica ben
diferente.
O asunto
non é
banal,
pois
que o
debate
intelectual é necesario. Fai
falta
una vixilia
que protexa do
sectarismo e da
fidelidade
incondicional a
unha “causa”. Son moi fondas as raíces de
dependencia psicolóxica
que levan a
unha adhesión sen condicións
que libere do
penoso esforzo de
pensar. Iso
por
unha
banda; pola
outra, son moitos os medios
económicos
que teñen as forzas organizadas
para
pagar a quen as espalle de xeito
que pareza
intelectual. As consecuencias
individuais e
sociais de treizoar á
verdade están
claras abondo.
Ocorre
que a carón da treizón dos
intelectuais hai tamén a dos
espirituais, da
que non tratou
Benda, pero
que hai
que
ter en
conta.
Porque se o
intelectual pode
fomentar o xacobinismo, o
espiritual pode
fomentar a barbarie. Asunto
para
outra
vez.
======================================
NON SE ENTENDE…
Non se entende
que os
mesmos
que
tanto insisten na
unidade de España e sosteñen
que esa
unidade
sagrada
quebra
si se
impulsa a
diversidade dos
países
que a forman, non apliquen ese
criterio no
caso de Rusia e Ucrania.
Eses
mesmos
fanáticos da “unidade” son
igual de
fanáticos do
direito á “liberdade” e á “democracia” dos ucranianos,
ainda
que esa
liberdade e
democracia sexan
mais ben un reparto do
país
entre as poderosas mafias
que o queren
para
elas. Habería
que
explicar
por qué os criterios
que se aplican nun
caso son os contrarios do
que se aplican no
outro.
E non se entende
tampouco
que, nese
mundo occidental
que
quer
impor
democracia e
liberdade en todas
partes e
que
mesmo
por iso veda o
sistema
comunista, se estexa poupando,
engoumando e dando vado a ese
país
comunista
que é a China. ¿Será
porque o
que de
verdade interesa é o
trunfo do
capitalismo e non da
democracia, e
que o
ideal sería
que en todas
partes se impuxese o
capitalismo,
como na China, coa forza
absoluta dun
sistema autoritario?
Habería
que
explicar
por qué hai
que
deslouvar a Rusia e a
Cuba, e aloumiñar en troques a China.
=======================================
ARTE E
NOVELA
Vai
resultar
que ese xénero literario
que é a
novela,
que
mesmo se dubidou
moitas veces
que fose
literatura, é o
único
que ten
valor e
que
agora non se vai
poder
ser
escritor sen
publicar polo
menos
unha
novela.
A presión
comercial está
detrás diso nestes
momentos,
como está
detrás de
todo. A
novela pode venderse máis polo
que teña de pasatempo e
entretenimento. Non é
que
isto
sexa despreciábel de
seu, e hai
excelentes novelas-pasatempo,
como as de
aventuras
ou as policiacas.
Mas cando se
trata dunha
literatura
como a
galega, habería
que
ter criterios moi
claros do
que é
útil
para o
país
porque ten
valor
intrínseco e do
que non ten
valor nengun
mais
que o de
responder á
moda do
momento.
A
literatura
como
arte, non
como pasatempo, ten,
como
toda
arte, a forza da visión
espiritual e da interpretación de
esencias e existencias
que
só se pode
conseguir con moito traballo. Esa forza
é a
que un
país necesita
para entenderse a sí propio e
desenvolver a
sua
identidade
mais
profunda e
valiosa. Galiza
pouco sería se non fose
por Rosalia, Curros, Pondal e os
demais
poetas e
escritores
que souberon darlle
voz e
sentido.
Criación
artística
que
nos ensine a
ver,
sentir e
entender, e
pensamento
que
nos
leve
por camiños intelixentes e
fecundos é o
que
mais
falta fai nestes
momentos.
Para facer
unha
novela
galega
que valese a
pena habería
que
ter
unha
capacidade case sobrehumana de
virar interesante e
complexa
unha
sociedade
apagada e
morna
como é a
galega. Semellaría
que
para
que saian boas
novelas nun
país, ese
país ten
que
ter
unha
sociedade matizada e
animada, con criterios, carácter,
ideas e
ideais. En España a
novela contemporánea en xeral é
insípida e egocéntrica, un exercicio de
redacción
feito con
mais
ou
menos
talento
que non inflúe en
nada
porque non aporta visión de nengun
tipo e non cría personaxes
vivos
que queden na memoria.
Talvez
porque
unha
sociedade tan conformista e negadora de
realidades
como a española non pode
ser interesante. E a
sociedade
galega de
agora,
que imita en
todo á española, non ten
alento nen complexidade
por
estar mergullada nesa cobiza
informe, pasiva e enfastiada
que a caracteriza.
======================================
OS
AMOS DO
PENSAMENTO
Os
países “ricos” da Unión Europea pagarán a
modernización dos do
Leste
para
que
logo se privatice
todo o
que
eles pagaran e podan facer
grandes negocios os
amos do
pensamento e os
que aspiran a
ser
amos. Desta
vez xa nen
falta fai un Plan Marshall. Pagarán
o negocio e sofrirán as consecuencias os cidadáns de “Europa”. E a
burla será
completa.
=======================================
CRITERIOS
Despois de
tanta experiencia
amarga da historia, despois de
tanta revolución e
tanta reacción, semella
que habería
que
ter moito
tino na escolla de ideas-forza
que podan
impulsar reformas e
que sirvan
para
avaliar o progreso
que éstas acaden.
O ben común, a xusticia
social, son ideas úteis pero
que poden
admitir doadamente desviacións
sofísticas. E
pior
ainda as de contido
político
mais
explícito e
sistemático,
como
democracia
ou
república. Valería a
pena
partir dunha idea de garantía de
cuidado
físico e
intelectual de
todo
ser humán e
desenvolvimento do
seu
potencial. A idea é tan simple e lóxica
que
só se pode
combater,
como
sempre se
fixo, con
dogmas, ideoloxías e xerarquías
divinizadas. Partindo dese
ponto de
vista podíanse
abordar
problemas
como o das cárregas
sociais, a demografía e o
meio
ambiente. E se cadra podíamos así
descansar de
conceitos moi destragados
como os de
socialismo, socialdemocracia,
comunismo, anarquía e confesionalismo
relixioso. Os criterios teñen
unha vantaxe
que non teñen os
dogmas,
que é a de teren
que
demostrar a
sua validez en
todo
momento. Non
confundir os criterios cos
dogmas, nen os
dogmas cos
valores, sería un bon adianto.
====================================
TAPAR O
PAÍS
O
que
mais debía
incomodar desa
bandeira
que chantou no Orzán o alcalde de
A Coruña non é
que
sexa
unha
bandeira española, senon
que
mais
unha
vez os
galegos se deixen
levar
por ese vicio psicolóxico de
aproveitar calqueira superficie
para
chantar
algo nela e destragalo
todo. Ven sendo un acto de
afirmación
como os “Biba llo”
que se ven nas
paredes e nas
rochas, é dicer, revela
egocentrismo ineducado e
falta de
respeito e de
entendimento do
país. Os
galegos sen
sensibilidade (que son os
mais
ou os
que mandan,
infelizmente) queren
tapar Galiza,
igual
que nas
sociedades
mais fanáticas e atrasadas tapan
ás mulleres
para
que non “ofendan”.
