INTELECTUAIS E CANS DE GARDA
Non se lé moito
agora a Julien
Benda. E ben viría
ter á
vista
aquel encirrado
livro
seu de 1927
que se
chama La trahison des clercs, a treizón
dos
letrados,
ou dos
intelectuais.
Sen
concorrer en todas as
críticas de
Benda aos clercs, interesa
agora
unha
metáfora moi axeitada
que
emprega na
sua diatriba.
Os clercs son o
que chamaríamos os
intelectuais. E dí
Benda
que
unha das funcións do
intelectual é loitar
contra os cans de garda do palacio. E
que ese deber foi un dos
que os
intelectuais treizoaron, ao seren cómplices e
instigadores de moitos
desaforos da
vida
pública do
século XX: os
que xa se cometeran en 1927 e,
proféticamente, os
que estaban
por
vir.
O palacio
que gardan os cans é o do
poder, o de
todos os
poderes,
que sen a ollada
constante e a advertencia
crítica da razón e do espíritu corren,
como a auga ao val, camiño do
desaforo.
O can de palacio é
un
nome millor e máis expresivo
para o
que hoxe se
chama o
intelectual orgánico. O
pensamento ten un prestixio tradicional e
unhas
maneiras propias de expresarse. Ese prestixio e
esas
maneiras poden
ser moi úteis
para
todos os
poderes
que precisan encobrirse de respeitabilidade.
E
aí entra o profesional das
formas do
intelecto, o
pensador orgánico
que reformula, na linguaxe
aparente do
intelecto, as volicións do
seu padriño.
Por iso é tan
importante
para o
intelectual orgánico
estar ao
tanto de cómo se
fala
nos medios do
pensamento,
empregar os
cacoetes das teorías de
moda, a
apresentar os
programas e os
credos
como asentados no millor
pensar do día. Iso tranquiliza
ás conciencias, a do
amo, con
certeza, pero tamén a do
intelectual. Fan
pensar
que quen
fala
como
intelectual e está ao día non se equivoca.
Algún
pensamento progresista acusou ao
intelectual de fuxir do compromiso e
viver nunha
torre de marfín, pero o
intelectual de
verdade non vive nunha
torre de marfín. Ao contrario, ten
que
aturar a intemperie,
porque non está
acobillado na caseta
que o
amo lle pon
ás
portas de palacio, e
que pode
ser ben amantiña.
Si se compromete con
algo ten
que
ser có
que non supoña treizón. ¿Treizón a qué? ¿Fidelidade a qué? Semella
que ten
que
ser a
algo moi
fundamental. Non pode
ser a un
programa de
partido, e
menos aínda á evolución dese
programa no
decorrer cotiá da
vida
política. Terá
que
ser
ás ideas
que non son ideolóxicas.
Ousemos
falar de
verdade e de
beleza, sen
medo
ás
grandes palabras. A
fidelidade do
intelectual non pode
ser
mais
que a
unha
verdade
que non violente a
liberdade. Iso é o
que
anda
por tras do
imperativo kantiano e tamén da veritas
liberavit
vos formulada
desde
unha
perspectiva ideolóxica ben
diferente.
O asunto non é
banal,
pois
que o
debate
intelectual é necesario. Fai
falta
una vixilia
que protexa do
sectarismo e da
fidelidade
incondicional a
unha “causa”. Son moi fondas as raíces de dependencia psicolóxica
que levan a
unha adhesión sen condicións
que libere do
penoso esforzo de
pensar. Iso
por
unha
banda; pola
outra, son moitos os medios económicos
que teñen as forzas organizadas
para
pagar a quen as espalle de xeito
que pareza
intelectual. As consecuencias
individuais e
sociais de treizoar á
verdade están
claras abondo.
Ocorre
que a carón da treizón dos
intelectuais hai tamén a dos
espirituais, da
que non tratou
Benda, pero
que hai
que
ter en
conta.
Porque se o
intelectual pode
fomentar o xacobinismo, o
espiritual pode
fomentar a barbarie. Asunto
para
outra
vez.
Voltar a Alicerces Nacionalistas