O "relato" da Galiza que fixo Piñeiro

 

            Hai duas cousas que talvez expliquen a influencia que acadou Ramón Piñeiro: o de que estivese disposto a escoitar e orientar aos rapaces que en Santiago pasaban pola sua casa, nunha misión de tipo cuase relixioso, e o de que oferecese un “relato”da Galiza. Val a pena, pois, ver cal foi ese relato que tanta aceitación tivo, non só nos seus admiradores e seguidores, senon tamén nos que tomaron posturas políticas opostas dentro do galeguismo e do nacionalismo. O que compre estudar é como vía Ramón Piñeiro á Galiza e o que quería para ela.

 

            Piñeiro non vía á Galiza como unha nazón, nen quería iso para o país. Iso era xustamente o que non quería de maneira nengunha, porque, según el propio deixou escrito, todo nacionalismo desagradáballe e non cría que tivese futuro algun. Polo tanto, el quería unha Galiza dentro do estado español, e dun estado español que non fose republicano, pois que, como tamén deixou claro, a república tampouco a quería, ou polo menos non a república de esquerda como fora a do 36. Por iso mesmo fixo que o neogaleguismo rompera cós republicanos galegos de fóra, os que estaban nas Américas, moitos deles exilados. Dada a antipatía que sentía polo nacionalismo, tampouco quería un nacionalismo para a España, e daí que lle parecese ben a idea dunha Comunidade Europea na que as nazóns desaparecesen, incluida a nazón española. E, por conseguinte, que manexasen todo os Estados Unidos de América, que eran os criadores daquela Comunidade e nos que se podía confiar en que non deixarían que trunfase o comunismo, que era o que mais lle preocupaba.

 

            Ramón Piñeiro quería unha Galiza na que se falase mais galego, sen dúbida. Sabía moi ben, como home nacido na Galiza rural, que os galegos só admitirían o galego se encaixaba dentro do castelán, se soaba “fino” e, por suposto, se non era portugués, ou “portuxés”, como se dicía e ainda se di con desprezo pola língua do veciño Portugal. Había que evitar que o galego se achegase ao portugués por varias razóns: a principal, que ninguén estaría disposto a facer o esforzo de ter que aprender portugués porque, se non querían o galego, menos querían o portugués. Dado que non se podía calar de todo a relación do galego có portugués, o único sería apresentar o galego como pai, nai e modelo do portugués e, calcando o relato que se fixo en España respeito do español das Américas, pensar con orgullo que “les dimos la lengua” a aqueles indios que, se non, non terían nengunha.

 

            O “relato”de Ramón Piñeiro consistiu sobre todo en encaixar á Galiza na España que se estaba preparando para depois de Franco, a da Transición, e para iso había que romper para sempre coa España de antes do 36, é dicer, coa da República, para que fose un país como calquer outro, mais ben apagadiño e sobretudo sen goberno propio. Unha Galiza que non aspirase a “barbaridades” . No relato piñeirián  a Galiza fica inserida nun estado español que confire e até apoia autonomías, sobretudo se son inofensivas como a galega, para evitar os nacionalismos e separatismos aos que tanto teme. Galiza fica recoñecida nese estado como merecedora da autonomía e formando parte dunha Europa na que as nazóns todas, incluida España, desaparecen. Para iso había que recortar ou anular todo o que se saíse desa canle que levaría ao futuro polo que Piñeiro traballou, incluida unha “cultura” da que el se valeu únicamente para fins políticos, como el propio dixo nalguns dos seus escritos, e á que levou polos camiños superficiais da apariencia.

 

            Un relato no que non se busca forxar a personalidade e o futuro da Galiza e que mais apaga que ilumina.

 

===============================================================

 

O poder e a língua

 

            Vanse vendo as consecuencias do apresamento con que se amañou o chamado Estado das Autonomías. Este ano no que tanto se fala de Ramón Piñeiro compre avaliar o que el aportou a ese amaño, que foi moito e decisivo.

 

            E nesa avaliación descóbrese que as solucións da Constitución e o Estatuto foron, para a Galiza, prematuras e precipitadas. A presa era moita e, contra o que antes se dicía, o labor de Piñeiro non servira para que o país e a cultura estivesen en condicións de entrar sen perigo na nova orde.

 

            Vese iso en moitas cuestións, e unha das mais visíbeis é a da língua. A língua galega precisaba de tempo e coidado para remediar a notábel diferenza social da sua situación coa do catalán, por exemplo. Partiuse de que a maioría dos galegos, igual que a maioría dos cataláns, sentíanse cómodos na sua língua e a falaban en todas as circunstancias. Non era así, e o labor de Piñeiro e Galaxia non contribuiran a que así fose. O prestixio das publicacións non ía dirixido aos galegos. Semellaba que había que impresionar sobre todo a Madrí.

 

            O galeguismo no poder, ainda que fose precario, compartido e ventureiro, partiu, pois, dunha base falsa, na língua como noutras cousas. Daí que a sua imperiosidade e os seus modos autoritarios desen pretexto ao centralismo de sempre para queixarse de discriminación ou de ameaza ao castelán. Triste cousa, cando é o galego o ameazado cada vez mais.

 

            Cando o galeguismo tocou poder, en forma de partido nacionalista, reveláronse as fraquezas do nacionalismo galego. E o autoritarismo e a soberba causaron vítimas. Unha das que mais doen a cantos estiman a nosa língua é a reacción adversa, até chegar ao odio, dunha grande parte dos galegos, e non só dos que falan castelán senon de moitos que falan e falaron sempre galego.

 

            A língua galega non estaba ainda para entrar na política da autoridade. Facía falta moito tino, visión do futuro e recoñecimento da realidade. Nada diso houbo, e non vai ser doado recuperar o tempo, mais que perdido, funesto

==============================================================.

 

A utilidade das línguas

 

            Hai moita fantasía, e tamén moita tendenciosidade política, nese asunto da utilidade das distintas línguas. Nengunha língua é de seu tan útil que, por sabela, se vaian resolver os problemas todos. Entre os países que falan inglés hai grandes diferencias, como tamén as hai entre os que falan español, francés, árabe ou calquer outro idioma. Hai países que falan inglés e non por iso son como os Estados Unidos de América. Hai países que falan francés e son pobrísimos. E hai moitos estadounidenses aos que saber inglés non os libra da pobreza e o desemprego.

===============================================================

 

Galegos na política española

 

            É triste que na Galiza ainda siga parecendo importante que haxa algun galego no goberno de Madrid. Galegos nese goberno nunca faltaron. Empezando por Francisco Franco.

===============================================================

 

Duas tarefas apremiantes

 

            Non se pode falar da Galiza como nazón sen pensar moi a fondo en como se sitúa en relación coa España e có mundo. Nengunha desas duas relacións está clara no marco institucional do Estado das Autonomías. A primeira queda moi ambígua. Da segunda, nen se fala nese marco.